Schilderijen 2003 – 2009

De hongerigen voeden, de dorstigen laven, de vreemdelingen herbergen, de naakten kleden, de zieken verzorgen, de gevangenen bezoeken en de doden begraven.

Het zijn de zeven eeuwenoude bekende werken van barmhartigheid. Beeldend kunstenaar F. Franciscus (Utrecht, 1959) maakte van ieder van deze werken een groot schildersdoek. Deze zijn, samen met andere schilderijen die verwant zijn aan het onderwerp barmhartigheid, te zien in het Gemeentemuseum Helmond. De tentoonstelling Works of Mercy loopt van 19 januari tot en met 18 april 2010.

Het is niet vreemd dat de kunstenaar die zijn naam heeft vernoemd naar de middeleeuwse heilige Franciscus het thema van de zeven werken oppikt. De heilige Franciscus staat bekend om zijn barmhartige levenshouding, die onder meer bleek uit zijn hulp aan de melaatsen.
De zes werken van barmhartigheid, die door Jezus Christus al werden belijd, worden genoemd in het Evangelie van Matteüs(25: 35-36). Het zevende werk, ‘de doden begraven’ is pas in de vierde eeuw na Christus toegevoegd. Het begraven van de overledenen werd echter al langer als een goed werk gezien. In het evangelie geeft Jezus zijn volgelingen in wezen mee dat basale barmhartigheid essentieel is voor een goede samenleving.

Maatschappelijke problemen
In zijn vroegere werk verwees Franciscus regelmatig en op vaak grappige manieren naar de kunsthistorie, nu is er meer ruimte voor actuele maatschappelijke problemen. Voorbeelden van kunstwerken met actuele maatschappelijke onderwerpen die te maken met barmhartigheid, zijn ‘Decapitation (after Gentileschi)’ (2005) en ‘Vrijdag de dertiende’ (2006). Franciscus verwijst in deze doeken naar het geweld tegen homoseksuelen en travestieten door jongeren. In het laatste doek toont Franciscus dat er ook mededogen en barmhartigheid bestaat.
Met zijn actuele thema’s sluit Franciscus zich aan bij grote schilders uit de negentiende eeuw, zoals Goya, Delacroix en Géricault. Zij baseerden zich ook op gebeurtenissen in de politiek of het sociaal-maatschappelijke leven.
Works of Mercy toont ook enkele bijbelse taferelen rond de thema’s liefde, Adam en Eva en de heilige familie. Het slotstuk speelt zich af in de torenkamer, waar Franciscus een meester-oefening in stijl toont.

F. Franciscus, De dorstigen laven,
2008 – olieverf op linnen / 200 x 160 cm, courtesy Flatland Gallery.
Klik op de afbeelding voor een vergroting

Fundamenten
Met genoegen haalt Franciscus de fundamenten van de kunst en de kunstwereld onderuit. Grote religieuze en kunsthistorische thema's worden door hem op meesterlijke wijze op kamertemperatuur gebracht. Regelmatig neemt Franciscus een schilderij uit de renaissance of de Nederlandse zeventiende eeuw tot voorbeeld. Vervolgens vervlecht hij de oorspronkelijke handeling in een nieuw tableau vivant van een actueel thema of gebeurtenis. Voorbeelden van schilders waar Franciscus schatplichtig aan is, zijn onder meer Bronzino, Gentileschi, Ter Brugghen, Van Baburen en Van Dijck.

Onmiskenbare stijl
Het werk van Franciscus was aan het begin van zijn carrière in 1987 verwant aan de schilderkunst van de toenmalige Duits-Tsjechische Gruppe Normal. Van daaruit ontwikkelde Franciscus zijn eigen, onmiskenbare stijl. Schilderkunstige reizen in tijd en ruimte, in samenhang met persoonsverwisselingen, typeren Franciscus' verhalende werk. Gebruikte hij vroeger nogal vaak zoete kleuren, nu is het kleurengamma breder en subtieler. In zijn oudere schilderijen werden anatomie en perspectief vervormd, in de doeken van de laatste tien jaar zijn zowel de schilderkunstige toets als de anatomie door de ervaring versterkt.
Zijn personages zijn altijd wat lang en slungelig, zoals de meeste Nederlandse mannen en vrouwen zijn. Deze figuren staan in contrast met de beter geproportioneerde personages in de schilderijen van de Italiaanse meesters die Franciscus regelmatig citeert.
Milde ironie en een ongelooflijk groot schildersplezier zijn z’n wapens. Daarbij sluiten Franciscus' schilderstechniek en thematiek ogenschijnlijk naadloos aan bij de altijd aandoenlijke knulligheid of juist onnadenkendheid van het menselijk handelen.

Tegelijk met de tentoonstelling verschijnt het boek Works of Mercy.

Post- en bezoekadres
Kasteelplein 1 5701 PP Helmond Telefoon: 0492 – 58 77 16	info@gemeentemuseumhelmond.nl www.gemeentemuseumhelmond.nl Fax: 0492 – 58 77 17